0212 572 50 53 - blthukuk@gmail.com

Gaiplik Kararı Ve Gaiplik Nedeniyle Evlenmenin Feshi Davası

GAİPLİK HUKUKSAL NEDENİNE DAYALI EVLENMENİN FESHİ DAVASI*
— GENEL OLARAK:
Gaiplik kararı evliliğe son vermez. Ancak gaibin eşi gaiplik kararı ile beraber ya da bu karardan sonra evliliğin iptalini hakimden isteyebilir (TMK.131). Böyle bir talep vukuunda mahkemece gaiplik durumu tespit edilmek suretiyle evliliğin iptaline karar verilebilir.

Bu nedenle davanın tetkiki için öncelikle TMK’nın 32-33. maddesinde düzenlenen müstakil gaiplik davasının açıklanmasında yarar vardır.
1-GAİPLİK DAVASI
Gaiplik kararı verilebilmesi başka bir deyimle gaiplik kararı istenebilmesi için gaipliğine karar verilmesi istenilen gerçek kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması (birlikte denize girip de boğulan tüm arkadaşlarının cesetleri bulunmasına rağmen denizden cesedi çıkmayan kişi vb.) kaybolması ve bu şekilde ölüm tehlikesi içinde kaybolduğu tarihten itibaren en az bir yıl süre geçmiş olması yada kendisinden uzun zamandır haber alınamayan kimsenin öldüğü hakkında kuvvetli ihtimal bulunması ve son haber alma tarihinden itibaren beş yıl ve daha fazla sürenin geçmiş olması gerekir.

Bu durumların varlığı iddia eden tarafından ispatlanacak, mahkeme tarafından sürelerin geçip geçmediği de denetlenecektir.1-5 yıllık sürelerin dolmadığının anlaşılması halinde davanın reddi yoluna gidilmelidir.

TMK’nın 32 ve 33.maddeleri uyarınca bu iki ihtimalde ancak gaiplik kararı verilecek olup başka nedenlerden dolayı gaiplik kararı verilmesi mümkün değildir.

Dava kamu düzenini yakından ilgilendirdiğinden mahkemece geniş bir şekilde araştırma yapılması gerekir. Konu ile ilgili olarak ölüm tehlikesi içinde kaybolma nedenine dayalı olarak gaiplik talebi halinde varsa konu ile ilgili olarak hazırlık tahkikatı evrakı da celbedilerek incelenmelidir.

Kanun Koyucu durumun hassasiyetine binaen gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunanların (kişi hakkında hangi gerekçeyle kim tarafından dava açılmışsa bunu da ayrıntılı şekilde belirmek suretiyle Ülke genelinde yayımlanan tirajı en yüksek gazetelerden birisinde) ilan tarihinden itibaren 6 aylık süre içinde bilgi vermelerini teminden ilan yapılması gerekliliğini de hüküm altına almıştır.

Kanunda öngörülen 6 aylık süre asgari süre olup mahkemece daha uzun ancak talepte bulunanları da mağdur etmeyecek uygun daha fazla bir süreyle ilgililere bilgi vermeleri için süre tanınabilir. Hiç kuşkusuz bu süre önceki kanun (MK’nın 32. maddesi) düzenlemesinde öngörülen 1 yılı da geçmemelidir.
Mahkemece bu suretle kapsamlı şekilde yaptırılacak araştırma ve bilhassa ilandan sonuç alınamadığı takdirde gaipliğe karar verecektir.

Kararın kesinleşmesi ile gaipliğine karar verilen kişi hukuken ölmüş sayılacaktır. Gaiplik kararı geriye doğru yani ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden itibaren hüküm doğurur (başka bir anlatımla gaibin o tarihte mirası açılmış sayılır.) ve ölüme bağlı haklar bu tarih itibarı ile gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. (TMK’nın 35.maddesi uyarınca)

Bu kapsamda gaipliğine karar verilenin mirasçıları mirasın kendilerine geçmesini talep edebilecekler, gaipliğine karar verilen kişi evli ise eşi evliliğin iptalini talep edebilecek, mirasın reddi talebi, ölüme bağlı tasarruflarla ilgili iptal davası açılması v.b.diğer hak ve yetkileri kullanabilecektir.
Gaiplik kararları mahkemelerce on gün içinde o yerin nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus memurlarınca aile kütüklerine tescil edilir. (5490 s. Nüfus Hizmetleri Kanunu m.34)
Mahkeme tarafından yaptırılan araştırma veya ilan üzerine gaipliğine karar verilmesi talep olunan kişinin ortaya çıkması veya kendisinden haber alınması ya da öldüğü tarih her hangi bir şekilde tespit edilir ise artık gaipliğe karar verilmesi mümkün olmayacak davanın reddine karar verilecektir. (TMK. 34)
Mahalle muhtarlığı belgesi malikin öldüğünün kabulü için yeterli değildir.
2- GAİPLİK NEDENİNE DAYALI EVLENMENİN FESHİ DAVASI
Davacı eş yukarıda işlenen gaiplik davası neticesinde aldığı gaiplik kararından sonra müstakil olarak gaiplik hukuksal nedenine dalyalı olarak evlenmenin feshini dava edebilir. Bunu talep etme hakkı sadece gaibin eşine aittir. Yukarıda işlenen müstakil gaiplik kararında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi iken gaiplik hukuksal nedenine dayalı evlenmenin feshi davasında ise görevli mahkeme Aile Mahkemesidir.

Gaiplik kararını menfaati bulunan her ilgili açabilirken, gaiplik nedenine dayalı olarak evlenmenin feshini talebinde sadece diğer eş müstehaktır. Gaiplik kararı ile birlikte evlenmenin feshi davası isteminde öncelikle davalının (gaipliğine karar verilmesi istenen eş) gaiplik durumu halledilip, sonra evlenmenin feshine karar verilecektir.
Bilindiği üzere evlenmenin sona erme nedenlerinden biri de ölümdür ve gaiplik kararı ölümün hukuksal sonucunu doğurur. Gaipliğe karar verilenin eşi buna dayanarak evlenmenin feshini talep ettiğinde kesinleşmiş gaiplik kararı, nüfus aile akit tablosuna binaen mahkemece başka bir delil aranmadan evlenmenin feshine karar verilecektir. Henüz gaiplik kararı bulunmaksızın gaiplik hukuksal nedenine dayalı olarak evlenmemin feshinin talep edilmesi halinde, dava hasımlı olduğundan öncelikle mahkemece gaiplik talebi çözülecek, daha sonra şartları varsa gaiplik nedeniyle evlenmemenin feshi yoluna gidilecektir.
Kanaatimce gaiplik ölüm ile aynı sonuçları doğurduğundan ve ölüm ile evlilik sona erdiğinden gaiplik nedeniyle evlenmenin feshi davasının düzenlenmesi gereksizdir.

Daha detaylı bilgi için bkz. Harun Bulut, Boşanma Davaları- Beta Yayınları

Bizi Arayın