0212 572 50 53 - blthukuk@gmail.com

Dernek Ve Derneklerle İlgili Davalar


DERNEK NEDİR NASIL KURULUR Dernek: Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir gayeyi gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek yada tüzel kişinin , bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.( 5253 s. Dernekler Kanunu m.2 ve TMK. m.56)
Maddede verilen tanımdan hareketle, derneğin unsurlarını şu şekilde belirleyebiliriz:
a) En az yedi gerçek (Dernekler Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleri,
b) Kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak amacı gerçekleştirme,
c) Tüzel kişiliğe sahip olma,
d) Örgütlenmiş kişi topluluğu olma’dır.(TMK.'nun 56. maddesinin gerekçesi)
TMK. nün 56/son maddesi uyarınca hukuka ve ahlaka aykırı dernek kurulamaz.
Dernekler kanunun 3. maddesi uyarınca Türk Silahlı Kuvvetleri ve kolluk kuvvetleri mensupları ile kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri hakkında özel kanunlarda getirilen kısıtlamalar saklı kalmak kaydıyla fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler önceden izin almadan dernek kurma hakkına sahiptirler.
Ayrıca ayırt etme gücüne sahip olmak şartı ile 15 yaşını bitiren küçükler de yasal temsilcilerinin yazılı izni ile kanunda belirtilen amaçlarla çocuk derneği kurma ve bu amaçla kurulan çocuk derneğine üye olma hakkına sahiptirler.

Çocuk derneklerine 18 yaşından büyükler kurucu üye olamayacakları gibi üye de olamazlar.12 yaşını bitirip de 15 yaşını doldurmayan küçükler ise ancak yasal temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk derneklerine üye olabilirler. Ancak bu gruptaki küçüğün çocuk derneğinin yönetim ve denetim kurullarında görev almaları mümkün değildir. (Dernekler K. m.3)
Yukarıda belirtilen şartları haiz kişilerin Dernekler Kanunun 4. maddesinde belirtilen usul ve şarları havi derneğin tüzüğü ile kuruluş bildirimini ve gerekli belgeleri derneğin yönetim faaliyetlerinin yürütüleceği yerin ( derneğin yerleşim yeri) en büyük mülki amirine (vali-kaymakam) ibraz ettikleri anda dernek tüzel kişiliği kazanır.(TMK.m.59)

Mülki amir evrakların ibrazına müteakip 60 gün içerisinde TMK. nun 60. maddesinde belirtilen surette gerekli incelemeleri yaparak kuruluş bildiriminde, tüzükte ve belgelerde kanuna aykırılık veya noksanlık bulunmadığının anlaşılması halinde keyfiyet derhal derneğe yazılı olarak bildirilerek, dernek dernekler kütüğüne kaydedilir.

KURULUŞ AŞAMASINDA EKSİKLİKLERDEN DOLAYI DERNEĞİN FESHİ DAVASI

Aksine kanuna aykırılıklar bulunması halinde bunların giderilmesi, noksanlıklar bulunması halinde ise bu eksikliklerin tamamlanması için dernek kurucularına eksiklikler veya kanuna aykırılıklar tek tek belirterek tebliğden itibaren 30 gün içerisinde gidermeleri veya tamamlamaları, bunları ikmal etmedikleri takdirde ise derneğin feshi için durumun Cumhuriyet Savcılığına ihbar olunacağı hususları yazılı ihtar olunur ve tanınan bu süre içerisinde gerekli kanuna aykırılıkların giderildiği veya eksikliklerin tamamlanması durumunda ise durum mülki amir tarafından derhal derneğe yazılı olarak bildirilir. Dernek kurucuları tarafından 30 günlük süre içerisinde gereğinin ikmal edilmemesi halinde ise mülki amir tarafından derneğin feshi davası açılması için o yer Cumhuriyet Başsavcılığına tüm bilgi ve belgeleri de tevdii etmek suretiyle ihbarda bulunulur.
Böyle bir talebin ulaşmasını müteakip Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından davaname tanzim edilerek derneğin (TMK.'nun 60. maddesi uyarınca ) feshi için dava açılır. Ayrıca yukarıda belirtilen surette ve tarihte tüzel kişilik kazanan derneğin faaliyetlerinin kamu düzenini zedeleyebileceği delil yada emarelerinin varlığı halinde tedbiren derneğin faaliyetlerinin durdurulması da talep olunabilir.
Mahkemece ibraz olunan bilgi ve belgeler, dernek tüzüğü, eksiklik ve aykırılıklara ilişkin rapor, ihtara ilişkin tebligat evraklarının eksikliği halinde bunların celbini temin edip, davalı kurucu üyelere davaname ve duruşma günü de meşruhatlı davetiye ile tebliğ olunarak duruşma hazırlığı yapılıp yargılama yapılarak karar verilecektir. Yargılamada mülki amir tarafından yapılan inceleme, bu inceleme sonucunda tespit edilen kanuna aykırılıklar veya eksikliklerin doğru olup olmadığı, kanun tarafından belirlenen ve değiştirilmesi mümkün olmayan sürelere riayet edilip edilmediği ve gereğinin dernek kurucuları tarafından yerine getirilip getirilmediği incelenerek iddianın gerçek olduğunun anlaşılması halinde davanın kabulü ile dava konusu derneğin feshine aksi takdirde derneğin feshine karar verilecektir. Hemen belirtmek gerekir ki, kurucu üyelerin kendilerine tanınan 30 günlük süreninin yetmediği ve süre verilirse aykırılakların giderilip, eksikliklerin tamamlanacağı yönündeki savunmalarına değer verilmemelidir.
DERNEK ÜYELİĞİNDEN ÇIKARILMA KARARINA İTİRAZ DAVASI
TMK.nun 63. maddesi uyarınca; hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz.
Kanun gerekçesinde de belirtildiği üzere, Anayasanın 33. maddesi gereğince dernek kurma hakkı temel haklardandır. Madde bir derneğe üyelik konusunu bu anlayışla düzenlemekte ve bunu kişinin iradesine bağlamaktadır. Bu bağlamda bir kişi nasıl ki derneğe üye olmaya zorlanamazsa bir dernek de üye olmak isteyen her kişiyi derneğe üye almak zorunda değildir. Böyle bir durumda üyelik baş vurusu reddedilen kişinin buna itiraz ederek dava açması mümkün değildir ve dürüstlük kurallarına aykırılık teşkil etmez. Kişilerin derneklere üye olup olmama konusunda özgürlükleri bulunduğu gibi, derneklerin de ilke olarak, başvuranları üyeliğe alıp almama özgürlüğü (ÖZSUNAY Ergün, Medeni Hukukumuzda Tüzel Kişiler, İstanbul, 1982 V. 232)
Dernekler, siyasi parti olmadıkları için büyük sayılara varan üyelere çoğu zaman ihtiyaç duymadıkları söz götürmez. Bazı hallerde üye fazlalığı ortak amacın gerçekleşmesini dahi engelleyebilir. Onun için bu ve başka sebeplerle bazı derneklerde, üyelerin derneğin imkanlarından (sözgelimi, lokal, okuma, spor ve oyun salonları vs) yeterince faydalanabilmeleri için sınırlamalar getirilebilir. Çünkü bir derneğe üye olabilmek şartlarını taşıyan binlerce insan bulunabilir. Bu kadar çok kişinin belli bir dernek çatısı altında toplanması imkansız ve hatta derneğe zararlı bile olabilir. Mesela birçok derneklerde ancak ölen ya da ayrılan üyelerin yerine yenilerinin alındığı bilinmektedir.

Dernek üyeliğinin tek koşulu fiil ehliyetine sahip olmaktır ve gerçek kişi ile tüzel kişi arasında bir fark bulunmamaktadır.

Dernekler Kanunun 6. maddesi uyarınca tüzel kişinin derneğe üye olması durumunda, tüzel kişinin yönetim kurulu başkanı veya temsille görevlendireceği kişi tarafından oy kullanılır. (Onursal üyenin ise oy kullanma hakkı yoktur. Onursal üye, derneğin amaçları ve faaliyet alanında yararlı çalışmalar ve yararları bulunanlara verilen o kişinin bir nevi onurlandırılmasını hedefleyen üyeliktir.)
ÜYELİK SIFATININ SONA ERMESİ
Bir dernekte üyelik sıfatının sona ermesi ya bir olgunun gerçekleşmesi ile kendiliğinden vuku bulur veya istifa ya da ihraç ile olur.
a) Üyelik sıfatının kendiliğinden sona ermesi: Tüzükte belirli olguların gerçekleşmesi ile üyeliğin kendiliğinden sona ereceğine dair hükümler bulunabilir. Derneğin sona ermesi halinde tasfiyenin tamamlanması ile üyelik kendiliğinden sona erer.Üyenin ölümü veya gaipliğine karar verilmesi ile üyelik sına erer.Üyelik sıfatı bunun için varlığı zorunlu olan ehliyet şartlarının kaybı halinde sona erer.
b) Üyenin dernekten çekilmesi (istifa):
Dernekten çekilme hakkı üyenin kişiliğine bağlı haklardandır. Her üyenin dernekten çekilme hakkı vardır.Tek taraflı hukuki işlem olan çıkma beyanı bozucu yenilik doğuran hakkın kullanılması niteliğindedir.Her üye 6 ay önceden ihbarda bulunarak dernekten istifa edebilir.İstifa hakkı kişilik hakkı olduğundan tüzük hükmü ile kaldırılamayacağı gibi sınırlandırılamaz da.Ancak TMK 6 aylık bir ihbar öneli öngörmüştür.
c) Üyenin dernekten çıkarılması: Üyelik sıfatı üyenin dernekten çıkarılması ile son bulur. Çıkarma derneğin üyelerine karşı kullanabileceği kuvvetli bir yaptırımdır.Bir üyenin yükümlülüklerini yerine getirmediği derneğin gayesini tehlikeye soktuğu veya derneğin o üyeyi bünyesinde barındırmamasını haklı gösterecek diğer hallerde o üyeyi dernekten çıkararak ondan kurtulur. Çıkarma derneğe üye ile olan sürekli hukuki ilişkisini tek taraflı olarak sona erdirme imkanı veren bir bozucu yenilik doğuran haktır.Çıkarma hakkı yetkili organın alacağı karar ile kullanılır.Bu organ kural olarak genel kuruldur.Çıkarma kararının alınması sırasında çıkarılacak olan üyeye savunma hakkının tanınmış olması gerekir.
d) Üyelik Sıfatının sona ermesinin sonuçları: Üyelik sıfatı ister kendiliğinden ister çekilme ister çıkarılma ile olsun o kimse derneğin malları üzerinde herhangi bir hak iddia edemez ve üyelik süresine ait ödenmemiş aidatını ödemekle de yükümlü olur.Ancak eğer aidatını peşin olarak ödemiş ve daha sonra o yıl dolmadan üyelikten ayrılmış ise üyelik süresiyle orantılı olarak ödediği bedelin iadesini dernekten isteyebilir. Dernek üyelerinin hak ve yükümlülükleri TMK.'nun 68-72. maddelerinde belirlenmiş olup bu hak ve yükümlülüklerin yerine getirmeyen dernek üyesinin dernekle ilişiğinin kesilmesi de en doğal haktır.
Dernek üyelerinin hakları; üyeler arasında ayrım yapılmaması ve eşit olan haklarının korunmasını talep, derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma, oy kullanma - TMK.'nun 82. maddesinde belirtilen istisnai durumlar hariç - (tüzel kişi üyeler temsilcisi aracılığı ile oy kullanırlar)
Dernek üyelerinin yükümlülükleri ise; dernekten çıkma veya çıkartılma halinde dernek mal varlığında hak iddia etmemek, dernekten çıkma veya çıkartılma halinde bile üyelikte bulunduğu süreninin aidatını (ödenti ) ödeme (onursal üyenin ödenti verme zorunluluğu yoktur), dernek düzenine uymak ve derneğe sadakat göstermek, derneğin amacına uygun davranmak, özellikle amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınmaktır.
Dernekten çıkarılma nedenleri tüzükte gösterilmişse üyenin dernekten çıkarılması durumunda tüzükteki çıkarılma sebebinin haklı olmadığı iddiasıyla itiraz davası açılması mümkün değildir. Böyle bir iddia halinde mahkemece yerindelik denetimi de yapılamaz.
TMK. nun 67. maddesi uyarınca dernek tüzüğünde üyelerin dernekten çıkarılma sebeplerinin gösterilmesi zorunlu değildir.

(Dernekler Kanunun dernek tüzüğünü düzenleyen 4. maddesinde de üye olma ve üyelikten çıkma şart ve şekillerinin tüzükte belirtilmesi zorunlu olduğu halde üyelikten çıkartılma şart ve usullerinin tüzükte düzenleme zorunluluğu öngörülmemiştir) Dernek tüzüğünde üyelikten çıkarılma nedenleri gösterilmemişse üye ancak haklı nedenlerle üyelikten çıkartılabilecektir.

Kanunda hangi hallerin haklı nedenler olduğu belirtilmemiş olup, bunun değerlendirmesi üyelerin hak ve yükümlülüklerinin düzenlendiği yukarıda belirtilen maddelere göre değerlendirilecektir.
Üyelikten çıkarılma kararını (üyeliğe kabul) verme hakkı sadece dernek genel kuruluna aittir. (Dernek genel kurulu; derneğin en yetkili karar organı olup, derneğe kayıtlı üyelerden oluşur.TMK. m.73) Bu kapsamda derneğin başka bir organı tarafından üyelikten çıkartılma kararı verilemeyeceği gibi genel kurul dışında başka bir organ tarafından verilen çıkarılma kararının iptali dava edilemez. Bu kapsamda derneğin başka bir organı tarafından üyelikten çıkartılma kararı verilemeyeceği gibi genel kurul dışında başka bir organ tarafından verilen çıkarılma kararının iptali dava edilemez.
Mahkemece öncelikle dernek tüzüğü, davacının dernek üyesi olduğuna ilişkin belgeler ve üyelikten çıkarılma kararı celbolunarak, çıkartılma sebeplerinin tüzükte belirtilmesi halinde itiraz eden davacının üyelikten çıkartılma sebebinin tüzükteki sebeplerden birisine uyup uymadığını tespit edecek, buraya girdiğinin belirlenmesi durumunda davanın reddine, tüzükte düzenleme bulunmaması durumunda ise üyenin çıkarılma sebebinin haklı neden olduğu hususu davalı dernek tarafından ispatlanacaktır.

DERNEK GENEL KURULUNUN OLAĞANÜSTÜ TOPLANTIYA ÇAĞRILMASI İÇİN ÜÇ ÜYENİN GÖREVLENDİRİLMESİ DAVASI (TMK. m.75)
Genel kurulu; derneğin en yetkili karar organı olup; derneğe kayıtlı üyelerden oluşur. (TMK. m.73)
Dernek tüzüğünde genel kurulun toplanma şekli ve zamanı, görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve şekillerinin dernek tüzüğünde belirtilmesi ve düzenlenmesi zorunludur. (Dernekler Kanunu m.4)
TMK. nün 74. maddesi uyarınca genel kurul, yönetim kurulunun çağrısı üzerine tüzükte belirtilen zamanda toplanır. Ancak genel kurul toplantılarının en geç 3 yılda bir yapılması zorunludur.

Bazı durumlarda genel kurulun normal toplantı tarihleri dışında toplanmasını gerektiren olay söz konusu olabileceğinden kanun koyucu bu durumları da nazara alarak; yönetim veya denetim kurulunun gerekli gördüğü hallerde veya dernek üyelerinin beşte birinin yazılı başvurusu üzerine yönetim kurulu tarafından genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasını zorunluluk haline getirilmiştir.

İşte kanunda belirtilen organ veya sayıdaki üyelerin yazılı baş vurularına rağmen yönetim kurulunun genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırma görevini yerine getirmemesi halinde üyelerden birinin olağanüstü genel kurul toplantısını temin amacıyla üç üyeye bu görevin verilmesi için dava açma hakkı tanınmıştır.

Hiç kuşkusuz dava açmaya hakkı olan üye dernek üyelerinin beşte birisi sayısına ulaşan ve toplantı hususunda irade açıklamasını yazılı dilekçesi ile tevsik etmiş olan üyelerden birisi olması gerekir.
DERNEKLERİN KAPATILMASI Dernekler Kanunun 53/2. maddesine göre bir derneğin kapatılabilmesi için; o derneğin suç sayılan eylemlerin “kaynağı” haline geldiğinin kesinleşen mahkeme kararıyla belirlenmesi gerekir. Buradaki “kaynak”kelimesinden; suçun çıktığı, suçun oluşup çevreye yayıldığı yer, başlangıç, çıkış noktası anlaşılmalıdır. Bir kez bu nitelikte olayların oluşması da derneği kapatmak için yeterli değildir. Zira, kanun yazılı,”Eylemler” sözünü kullanmakla süreklilik ve kasafet taşıyan olgudan söz etmiştir. Öte yandan bir hükmi kişi olan dernekler ancak organları olarak hareket eden gerçek kişilerin fiillerinden sorumlu olurlar. Dernekten çıkarılma kararı ister geçici ister daimi olsun kesinleşmedikçe infaz olunamaz. Kanun ya da tüzük hükümlerine göre üyenin dernekten ihracını gerektiren niteliği dava konusu yapılamaz ise de, sebebin gerçekleşmediği ileri sürülerek dava açılması mümkündür. Dernek başkanın görevi, kanun ve dernek tüzüğünde belirtilen şekilde sona ermedikçe ve elinden alınmadıkça ve fiil, hukuki imkansızlık sebebiyle yeni başkanın seçilmesi imkansız hale gelmedikçe kayyım tayini mümkün değildir. Hal böyle iken başkanın yolsuzluk yaptığı konusundaki imzasız ihbar mektubu sebebiyle Cumhuriyet Savcısının derneğin feshini istemesi olgusuna dayanılarak kayyım atanması usul ve yasaya aykırıdır. Bir derneğin teşkilatı eksik olur ve başka şekilde de idaresi sağlanamazsa, Sulh Mahkemesince kayyım tayini zorunludur.(TMK. 427/4). Dernek başkanının görevi, kanun ve dernek tüzüğünde belirtilen şekilde sona ermedikçe ve elinden alınmadıkça ve fiili, hukuki imkansızlık sebebiyle yeni başkanın seçilmesi imkansız hale gelmedikçe, derneğe kayyım tayini mümkün değildir.
Dernek disiplin kurulu kararına karşı dava açılamaz. Genel kurul, derneğin en yetkili organıdır. Üyenin derneğe alınmasına veya dernekten ihracına karar verir. Dernekler, bünyelerindeki uyuşmazlıkların tüzüklerinde gösterilen usuller çerçevesinde çözümlerler. Tüzükte hüküm bulunmayan hallerde en son başvurulacak organ genel kuruldur. Üye kanuna ya da dernek tüzüğüne aykırı gördüğü ve kendi muvafakatı dışında verilen genel kurul kararlarına karşı dava açma hakkına haizdir. Asıl olan uyuşmazlıkların derneğin kendi bünyesi içerisinde çözülmesidir. İşin genel kurulda çözüm yolu olduğu sürece yargı yoluna gidilmesi düşünülemez. Diğer organların kararlarına karşı iç denetim yolları tükenmedikçe iptal davası açılamaz.(TMK.nun 83/2. maddesi)
Bizi Arayın